Friday, March 20, 2009

शिवछत्रपतींना जातीच्या चौकटीत डांबणार्‍या प्रवृत्तीचा जाहिर निषेध

मिसळपाव या मराठी संकेतस्थळावर ’शिवाजी महाराजांचे ब्राम्हणीकरण’ या लेखाद्वारे छत्रपतींच्या डोंगराएवढ्या महान कर्तृत्वाला जातीच्या चौकटीत बंदिस्त करायचा अश्लाघ्य प्रयत्न झाला.संकेतस्थळाच्या चालकांनी तो प्रयत्न तो लेखच अप्रकाशित करून हाणून पाडला आणि चांगलेच केले.सर्व गोष्टींचा जातीपातीच्या कोत्या मनोवृत्तीतून विचार करायच्या प्रवृत्तीविरूध्द मी माझा पुढील लेख लिहिला (दिनांक २० मार्च २००९).पण ती चर्चाच उडवली गेल्यामुळे माझा लेखही त्यात गेला. माझा मिसळपाववरील मित्र आनंदयात्रीने ती चर्चा उडवली जाणार हे वेळीच लक्षात घेऊन माझा लेख जतन करून ठेवला होता.त्यामुळेच माझा लेख मला माझ्या ब्लॉगवर प्रकाशित करता येत आहे याची जाण ठेवून मी आनंदयात्रीचे आभार मानत आहे.


जाहिर निषेध

दुर्दैवाने प्रत्येक गोष्टी जातीपातीच्या चौकटीतून बघायची आपल्या समाजाला इतकी सवय झाली आहे की सबंध भारतात हिंदवी स्वराज्य स्थापन करायचे उदात्त ध्येय उराशी बाळगणार्‍या शिवाजी महाराजांना काही वर्षांनी आपला समाज ’मराठ्यांचे पुढारी’ ठरवून मोकळा होणार आहे असे दिसते.महाराजांचे उदात्त ध्येय पचनी न पडलेल्या आणि शतकानुशतके चाललेल्या गुलामगिरीचे विष अंगात भिनलेल्या अनेकांनी महाराजांच्या मार्गात अडथळे उभारायचा प्रयत्न केला आणि महाराजांचा अर्धा वेळ आणि अर्धी शक्ती तरी आपल्याच लोकांशी संघर्ष करण्यात गेली.

सध्या ब्राम्हणांवर आगपाखड करायची उबळ अनेक संघटनांना आली आहे आणि यातून हिंदू समाजात फाटाफूट वाढून पाकिस्तानचे काम आणखी सोपे होणार आहे. जातीपातींच्या घृणास्पद साठमारीत शिरायची मला खरं म्हणजे इच्छा नाही पण हा विषय निघालाच आहे म्हणून आणि समाजात फाटाफूट करायचा प्रयत्न करणार्‍या संघटना जो अपप्रचार करत आहेत त्यांना उत्तर द्यायला म्हणून काही गोष्टी सांगणे भागच आहे.

अफजलखान प्रकरणी महाराजांचे वकिल पंताजीकाका आणि अफजलखानाचे वकिल कृष्णाजी भास्कर कुलकर्णी हे दोघेही ब्राम्हणच होते. पंताजीकाकांनी अफजलखानाच्या छावणीत जाऊन तिथल्या बातम्या काढून आणल्या आणि गोड बोलून अफजलखानाला गाफिल ठेवले.त्याची महाराजांना मोठीच मदत झाली.महाराजांच्या अष्टप्रधान मंडळात मोरोपंत पिंगळे, अण्णाजी दत्तोंसारखे प्रशासक होतेच. महाराज आग्र्याहून निसटल्यानंतर त्यांनी संभाजीराजांना मथुरेला मोरोपंत पिंगळ्यांच्या मेहुण्याकडे ठेवले होते. कोकणातल्या बाळाजी आवाजींना महाराजांनी चिटणीसपद दिले आणि स्वराज्याचा राज्यकारभार चोखपणे चालविण्यात बाळाजींचा वाटा मोठा होता.रामदासांविरूध्द सध्या बरीच आगपाखड केली जाते पण त्याच रामदासांनी महाराजांचा राज्याभिषेक झाल्यानंतर ’उदंड जाहले पाणी स्नानसंध्या करायला’ आणि ’बुडाला औरंग्या पापी’ या शब्दात आनंद व्यक्त केला होता.पुढे शंभूराजांना लिहिलेल्या पत्रात रामदास म्हणतात ’शिवरायाचे आठवावे रूप शिवरायाचा आठवावा प्रताप’.महाराजांनंतर संभाजी राजांविरूध्द कारस्थाने करण्यात जसे अण्णाजी दत्तो होते तसेच हिरोजी फर्जंद आणि महाराणी सोयराबाई पण होत्या.संभाजीराजांनी गैरसमजुतीने बाळाजी आवाजींना हत्तीच्या पायी दिले पण त्यांच्याच मुलाने-- खंडोबल्लाळाने स्वामीनिष्ठेचा मोठा आदर्श घालून दिला. ताराबाईच्या काळात रामचंद्रपंत अमात्यांची भूमिका मोठीच महत्वाची होती. महाराजांना विरोध मोरे, सुर्वे, खंडोजी खोपडे हे ब्राम्हणेतर देखील होते. तेव्हा महाराजांचे ध्येय समजून त्यांच्याबाजूने लढणारे आणि ते ध्येय न समजता त्यांना विरोध करणारे सगळेच लोक होते हे लक्षात न घेता एकाच जातीविरूध्द आगपाखड करायचा जो प्रकार सध्या चालू आहे तो घृणास्पद आहे.

महाराजांना एखाद्या जातीच्या चौकटीत बंदिस्त करायचा प्रकार म्हणजे औरंगजेबाने महाराजांना आग्र्यात कैदेत डांबले त्यापेक्षाही भयंकर आणि लांच्छनास्पद प्रकार आहे आणि त्याचा जाहिर निषेध.


अवांतर--जातीपातींच्या विचारांमधून आपण कधी वर उठणार आहोत की नाही हेच समजत नाही.पृथ्वीराज चौहान या आपल्यापेक्षा खालच्या जातीच्या राजाने आपल्या मुलीबरोबर प्रेम केले म्हणून जयचंद राठोडने महंमद घौरीला मदत केली आणि दिल्लीवर सुलतानी अंमलाचा काळाकुट्ट अध्याय सुरू झाला. महाराष्ट्रावर अल्लादिन खिलजीचे आक्रमण व्हायच्या आधी ८-१० वर्षे महाराष्ट्रात संनाश्यांच्या मुलांची मुंज करावी की नाही ही व्यर्थ चर्चा चालू होती.त्याचवेळी युरोपात केंब्रिजसारख्या विद्यापीठांची स्थापना होत होती. कोल्हापुरला शाहू महाराजांना वेदातील मंत्राचा अधिकार आहे की नाही यावर १८९९ ते १९०५-०६ या काळात मोठा खल चालू होता.आणि दरम्यानच्या काळात पाश्चिमात्य देशांमध्ये आईनस्टाईन सापेक्षतावादाचा सिध्दांत मांडत होता आणि राईट बंधू विमानाचे उड्डाण करीत होते. एकीकडे पाश्चिमात्य जगत विज्ञानाच्या क्षेत्रात मोठी भरारी घेत असताना आणि आपला शत्रू येऊन लुटालूट करत असताना आपण मात्र जातीपातींच्या विचारातून वर उठायला तयार नव्हतो आणि नाही. याची फार मोठी किंमत आपण चुकती केली आहे आणि अजूनही करत आहोत. हे नष्टचर्य कधी संपणार आहे हेच कळत नाही.

---विल्यम जेफरसन क्लिंटन

No comments: