Friday, December 28, 2007

सद्दाम आणि हिटलर

माझा मिसळपाव या मराठी संकेतस्थळावरील सद्दाम आणि हिटलर हा दिनांक २७ डिसेंबर २००७ रोजी लिहिलेला लेख.


मी महाविद्यालयात असताना 'मॉडेल युनायटेड नेशन्स असेंब्ली' या पूरक उपक्रमात मी ३ वेळा भाग घेतला आहे. या उपक्रमात दोन विद्यार्थ्यांचा संघ संयुक्त राष्ट्रांच्या आमसभेतील एकेका देशाचे प्रतिनिधीत्व करतो.असे एकूण ३० ते ४० संघ मी भाग घेतलेल्या वेळी होते. त्या सर्व संघांपुढे संयुक्त राष्ट्रांच्या आमसभेत पारित झालेला ठराव मांडण्यात येतो आणि त्यावर त्या विद्यार्थ्यांनी आपण प्रतिनिधीत्व करत असलेल्या देशांची भूमिका मांडणारे भाषण करायचे आणि इतर देशांचे प्रतिनिधीत्व करणार्‍या विद्यार्थ्यांनी त्यांना प्रश्न विचारून त्यांची 'बिनपाण्यानी' करायची. आणि हे सर्व नाटक आहे हे लक्षात घेऊन आपली वैयक्तिक मते बाजूला ठेऊन आपण प्रतिनिधीत्व करत असलेल्या देशाची अधिकृत भूमिका विद्यार्थ्यांनी मांडणे अपेक्षित असते. उदाहरणार्थ पाकिस्तानचे प्रतिनिधीत्व करणार्‍या विद्यार्थ्यांनी पाकिस्तान सरकारची अधिकृत भूमिका-- "आम्ही काश्मीरात भारतीय दडपशाहीविरूध्द लढणार्‍या स्वातंत्र्यसैनिकांना नैतिक समर्थन देतो आणि काश्मीरातील हिंसाचार हा स्वातंत्र्यलढा असून दहशतवादाला आम्ही अजिबात समर्थन देत नाही" ही मांडणे अपेक्षित असते. कोल्हापूर मधील शिवाजी विद्यापीठात हा उपक्रम होत असे आणि त्यात काही आफ्रिकन देशांचे प्रतिनिधीत्व केनिया, झिंम्बाब्वे या ठिकाणाहून आलेले विद्यार्थी करत असत. इतर सर्व देशांचे प्रतिनिधित्व करणारे विद्यार्थी भारतीयच असत.एकूणच आंतरराष्ट्रीय घडामोडींमध्ये रस असलेल्यांसाठी हा एक खूपच चांगला उपक्रम होता.

मी या उपक्रमात वेगळ्या वेळी युगोस्लाव्हिया, भारत आणि पॅलेस्टाईन या देशांचे प्रतिनिधीत्व केले होते. मार्च २००१ मध्ये म्हणजे मी शेवटच्या वर्षाला असताना माझे मित्र अमेरिकेचे प्रतिनिधीत्व करत होते आणि मी पॅलेस्टाईनचे. त्याअर्थी आम्ही त्या उपक्रमातील प्रतिस्पर्धी होतो. तरीही आम्ही आमच्या देशांच्या भूमिकांविषयी एकत्र बसून तयारी केली होती. माझ्या मित्रांनी आम्हाला पॅलेस्टाईन विषयी काही मुद्दे सांगितले तर आम्ही त्यांना अमेरिकेविषयी.

अर्थातच अमेरिकेच्या इराकविषयक धोरणांवर अनेक प्रश्न विचारले जाणे अपेक्षितच होते. आणि मार्च २००१ म्हणजे दुसरे आखाती युध्द व्हायचे होते आणि बुश अध्यक्षपदी नुकतेच आले होते.तेव्हा मी माझ्या मित्रांना अमेरिकेच्या धोरणाचे समर्थन करण्यासाठी खालील मुद्दे सुचवले होते. त्यात एक प्रमुख मुद्दा म्हणजे हिटलर आणि सद्दाम हुसेन यांच्यातील साम्य दाखविणे.


"हिटलर १९३३ मध्ये जर्मनीत सत्तेवर आला. त्याने १९३६ साली र्‍हाईनलँडचा ताबा मिळवला.त्यावेळी जगातील सर्व देशांची भूमिका काय होती? हिटलरने केले त्यात चूक काय आहे?कारण त्याने व्हर्सायच्या तहाप्रमाणे जर्मनीचा ज प्रदेश फ्रान्सला दिला होता तो परत मिळवला.किंबहुना फ्रान्सनेही त्याविषयी अजिबात तक्रार केली नाही.त्यानंतर १९३८ च्या मार्च महिन्यात हिटलरने ऑस्ट्रीयावर ताबा मिळवला.त्यामागचे कारण काय तर ऑस्ट्रीयन जनता जर्मनभाषिक आहे.त्यावर जगाची प्रतिक्रिया काय होती?इंग्लंड्-फ्रान्सने फारशी प्रतिक्रिया व्यक्त केलीच नाही. मग आला १९३८ चा सप्टेंबर महिना. हिटलरने झेकोस्लाव्हाकियातील सुडेटनलँडवर हक्क सांगितला. त्यामागचेही कारण काय तर तेथील जनता जर्मन भाषक आहे.तेव्हा इंग्लंडचे पंतप्रधान नेव्हिल चेंबरलेन स्वतः हिटलरच्या नाकदुर्‍या काढायला बर्खटेसगार्डन येथे ३ वेळा गेले.त्यानंतरच्या म्युनिक करारात तत्कालीन महासत्तांनी (इंग्लंड आणि फ्रान्स) हिटलरपुढे लोटांगण घातले आणि झेकोस्लाव्हाकियाला न विचारताच त्या देशाचा प्रांत सुडेटनलँड परस्पर जर्मनीला देऊन टाकला.जेव्हा हिटलरने पोलंडमधील डँन्झिग बंदरावर हक्क सांगितला तेव्हा जगाचे डोळ उघडले.पण तोपर्यंत खूपच उशीर झाला होता.आणि जगाला दुसर्‍या महायुध्दाच्या अग्निदिव्यातून जावे लागले आणि ६-७ कोटी लोकांची आहुती त्यात पडली. जर १९३६ मध्येच हिटलरने र्‍हाईनलँडवर ताबा मिळवल्यानंतर तत्कालीन महासत्तांनी कडक भूमिका घेतली असती तर पुढचे रामायण झाले नसते. पण मुळातच बोटचेपी भूमिका घेतल्यामुळे हिटलरचा धीर चेपला आणि तो अधिकाधिक गंभीर कृत्ये करू लागला.

आता वळू या इराकच्या प्रश्नाकडे. सद्दाम १९७९ मध्ये सत्तेवर आला. १९८० मध्ये त्याने इराणवर आक्रमण केले.१९९० मध्ये सद्दामने कुवेतचा कब्ज घेतल्यानंतर आम्ही कडक भूमिका घेतली.आखाती युध्दाच्या वेळेस सद्दामने पहिले काही केले असेल तर इस्राएलवर क्षेपणास्त्रे डागणे. जेरूसलेमवर कब्जा मिळवणे हे तर सद्दामचे ध्येय होते आणि ते त्याने अनेकदा बोलूनही दाखवले होते.त्यानंतर सद्दामने सौदी अरेबियातील अल खाफजी या शहरावर ताबा मिळवला. सौदी अरेबियाचा इराक्-कुवेत संघर्षाशी काय संबंध होता? काहीच नाही.म्हणजे सद्दाम हा आजूबाजूच्या सर्व देशांसाठी मोठा धोका होता. र्‍हाईनलँडचा कब्जा ही हिटलरसाठी सुरवात होती.तसेच कुवेतवरील आक्रमण ही सद्दामसाठी सुरवात कशावरून नसती?अमेरिकेने त्यावेळी कडक भूमिका घेतल्यामुळे तो धोका टळला. आणि ते आक्रमण करणे ही एक गरज होती.

आता राहता राहिला प्रश्न की ते आक्रमण अमेरिकेनेच का करायचे हा.आर्थिक आणि सामरीक दृष्ट्या जर असे आक्रमण करणे कोणत्या देशाला शक्य असेल तर ते केवळ अमेरिकेला. किंबहुना जगातील महासत्ता या नात्याने तसे करणे हे अमेरिकेचे उत्तरादायित्व आहे. आपण घाना किंवा सोमालिया यासारख्या देशांकडून ती अपेक्षा करू शकत नाही.

किंबहुना केवळ इराकच नव्हे तर जगाच्या कोणत्याही भागात जर नवे हिटलर निर्माण होत असतील तर त्यांचा बंदोबस्त करणे ही महासत्ता या नात्याने अमेरिकेची जबाबदारी आहे.आणि किंबहुना ते अमेरिकेने केलेच पाहिजे.हिटलरकडे दुर्लक्ष केल्यामुळे जगाला दुसरे महायुध्द या भयंकर प्रसंगातून जावे लागले. त्या चुकेची पुनरावृत्ती कदापि होता कामा नये."

अर्थात हे बाजू अमेरिकेचे प्रतिनिधीत्व करणार्‍या संघाने मांडायची असे ठरले होते. अमेरिकेच्या धोरणातही चुका आहेतच.कारण अमेरिकेच्या दृष्टीने कटकटीच्या असणार्‍या हुकुमशहांचाच अमेरिकेने बंदोबस्त केला. याह्याखान ला पूर्णपणे आणि पनामाच्या नोरीगाला अनेक वर्षे अमेरिकेने मोकळे रान दिले.

तरीही या सर्व पार्श्वभूमीवर २००३ चे आखाती युध्द हे १९९१ चा unfinished agenda पूर्ण करण्यासाठी अमेरिकेने केले असे म्हटले तर त्यात चूक काय?

अवांतर-- हे लिहिण्यामागे तात्कालिक कारण नाझी भस्मासूराचा उदयास्त या पुस्तकावरची मिसळपाववरील चर्चा.

No comments: