Friday, December 28, 2007

सद्दाम आणि हिटलर

माझा मिसळपाव या मराठी संकेतस्थळावरील सद्दाम आणि हिटलर हा दिनांक २७ डिसेंबर २००७ रोजी लिहिलेला लेख.


मी महाविद्यालयात असताना 'मॉडेल युनायटेड नेशन्स असेंब्ली' या पूरक उपक्रमात मी ३ वेळा भाग घेतला आहे. या उपक्रमात दोन विद्यार्थ्यांचा संघ संयुक्त राष्ट्रांच्या आमसभेतील एकेका देशाचे प्रतिनिधीत्व करतो.असे एकूण ३० ते ४० संघ मी भाग घेतलेल्या वेळी होते. त्या सर्व संघांपुढे संयुक्त राष्ट्रांच्या आमसभेत पारित झालेला ठराव मांडण्यात येतो आणि त्यावर त्या विद्यार्थ्यांनी आपण प्रतिनिधीत्व करत असलेल्या देशांची भूमिका मांडणारे भाषण करायचे आणि इतर देशांचे प्रतिनिधीत्व करणार्‍या विद्यार्थ्यांनी त्यांना प्रश्न विचारून त्यांची 'बिनपाण्यानी' करायची. आणि हे सर्व नाटक आहे हे लक्षात घेऊन आपली वैयक्तिक मते बाजूला ठेऊन आपण प्रतिनिधीत्व करत असलेल्या देशाची अधिकृत भूमिका विद्यार्थ्यांनी मांडणे अपेक्षित असते. उदाहरणार्थ पाकिस्तानचे प्रतिनिधीत्व करणार्‍या विद्यार्थ्यांनी पाकिस्तान सरकारची अधिकृत भूमिका-- "आम्ही काश्मीरात भारतीय दडपशाहीविरूध्द लढणार्‍या स्वातंत्र्यसैनिकांना नैतिक समर्थन देतो आणि काश्मीरातील हिंसाचार हा स्वातंत्र्यलढा असून दहशतवादाला आम्ही अजिबात समर्थन देत नाही" ही मांडणे अपेक्षित असते. कोल्हापूर मधील शिवाजी विद्यापीठात हा उपक्रम होत असे आणि त्यात काही आफ्रिकन देशांचे प्रतिनिधीत्व केनिया, झिंम्बाब्वे या ठिकाणाहून आलेले विद्यार्थी करत असत. इतर सर्व देशांचे प्रतिनिधित्व करणारे विद्यार्थी भारतीयच असत.एकूणच आंतरराष्ट्रीय घडामोडींमध्ये रस असलेल्यांसाठी हा एक खूपच चांगला उपक्रम होता.

मी या उपक्रमात वेगळ्या वेळी युगोस्लाव्हिया, भारत आणि पॅलेस्टाईन या देशांचे प्रतिनिधीत्व केले होते. मार्च २००१ मध्ये म्हणजे मी शेवटच्या वर्षाला असताना माझे मित्र अमेरिकेचे प्रतिनिधीत्व करत होते आणि मी पॅलेस्टाईनचे. त्याअर्थी आम्ही त्या उपक्रमातील प्रतिस्पर्धी होतो. तरीही आम्ही आमच्या देशांच्या भूमिकांविषयी एकत्र बसून तयारी केली होती. माझ्या मित्रांनी आम्हाला पॅलेस्टाईन विषयी काही मुद्दे सांगितले तर आम्ही त्यांना अमेरिकेविषयी.

अर्थातच अमेरिकेच्या इराकविषयक धोरणांवर अनेक प्रश्न विचारले जाणे अपेक्षितच होते. आणि मार्च २००१ म्हणजे दुसरे आखाती युध्द व्हायचे होते आणि बुश अध्यक्षपदी नुकतेच आले होते.तेव्हा मी माझ्या मित्रांना अमेरिकेच्या धोरणाचे समर्थन करण्यासाठी खालील मुद्दे सुचवले होते. त्यात एक प्रमुख मुद्दा म्हणजे हिटलर आणि सद्दाम हुसेन यांच्यातील साम्य दाखविणे.


"हिटलर १९३३ मध्ये जर्मनीत सत्तेवर आला. त्याने १९३६ साली र्‍हाईनलँडचा ताबा मिळवला.त्यावेळी जगातील सर्व देशांची भूमिका काय होती? हिटलरने केले त्यात चूक काय आहे?कारण त्याने व्हर्सायच्या तहाप्रमाणे जर्मनीचा ज प्रदेश फ्रान्सला दिला होता तो परत मिळवला.किंबहुना फ्रान्सनेही त्याविषयी अजिबात तक्रार केली नाही.त्यानंतर १९३८ च्या मार्च महिन्यात हिटलरने ऑस्ट्रीयावर ताबा मिळवला.त्यामागचे कारण काय तर ऑस्ट्रीयन जनता जर्मनभाषिक आहे.त्यावर जगाची प्रतिक्रिया काय होती?इंग्लंड्-फ्रान्सने फारशी प्रतिक्रिया व्यक्त केलीच नाही. मग आला १९३८ चा सप्टेंबर महिना. हिटलरने झेकोस्लाव्हाकियातील सुडेटनलँडवर हक्क सांगितला. त्यामागचेही कारण काय तर तेथील जनता जर्मन भाषक आहे.तेव्हा इंग्लंडचे पंतप्रधान नेव्हिल चेंबरलेन स्वतः हिटलरच्या नाकदुर्‍या काढायला बर्खटेसगार्डन येथे ३ वेळा गेले.त्यानंतरच्या म्युनिक करारात तत्कालीन महासत्तांनी (इंग्लंड आणि फ्रान्स) हिटलरपुढे लोटांगण घातले आणि झेकोस्लाव्हाकियाला न विचारताच त्या देशाचा प्रांत सुडेटनलँड परस्पर जर्मनीला देऊन टाकला.जेव्हा हिटलरने पोलंडमधील डँन्झिग बंदरावर हक्क सांगितला तेव्हा जगाचे डोळ उघडले.पण तोपर्यंत खूपच उशीर झाला होता.आणि जगाला दुसर्‍या महायुध्दाच्या अग्निदिव्यातून जावे लागले आणि ६-७ कोटी लोकांची आहुती त्यात पडली. जर १९३६ मध्येच हिटलरने र्‍हाईनलँडवर ताबा मिळवल्यानंतर तत्कालीन महासत्तांनी कडक भूमिका घेतली असती तर पुढचे रामायण झाले नसते. पण मुळातच बोटचेपी भूमिका घेतल्यामुळे हिटलरचा धीर चेपला आणि तो अधिकाधिक गंभीर कृत्ये करू लागला.

आता वळू या इराकच्या प्रश्नाकडे. सद्दाम १९७९ मध्ये सत्तेवर आला. १९८० मध्ये त्याने इराणवर आक्रमण केले.१९९० मध्ये सद्दामने कुवेतचा कब्ज घेतल्यानंतर आम्ही कडक भूमिका घेतली.आखाती युध्दाच्या वेळेस सद्दामने पहिले काही केले असेल तर इस्राएलवर क्षेपणास्त्रे डागणे. जेरूसलेमवर कब्जा मिळवणे हे तर सद्दामचे ध्येय होते आणि ते त्याने अनेकदा बोलूनही दाखवले होते.त्यानंतर सद्दामने सौदी अरेबियातील अल खाफजी या शहरावर ताबा मिळवला. सौदी अरेबियाचा इराक्-कुवेत संघर्षाशी काय संबंध होता? काहीच नाही.म्हणजे सद्दाम हा आजूबाजूच्या सर्व देशांसाठी मोठा धोका होता. र्‍हाईनलँडचा कब्जा ही हिटलरसाठी सुरवात होती.तसेच कुवेतवरील आक्रमण ही सद्दामसाठी सुरवात कशावरून नसती?अमेरिकेने त्यावेळी कडक भूमिका घेतल्यामुळे तो धोका टळला. आणि ते आक्रमण करणे ही एक गरज होती.

आता राहता राहिला प्रश्न की ते आक्रमण अमेरिकेनेच का करायचे हा.आर्थिक आणि सामरीक दृष्ट्या जर असे आक्रमण करणे कोणत्या देशाला शक्य असेल तर ते केवळ अमेरिकेला. किंबहुना जगातील महासत्ता या नात्याने तसे करणे हे अमेरिकेचे उत्तरादायित्व आहे. आपण घाना किंवा सोमालिया यासारख्या देशांकडून ती अपेक्षा करू शकत नाही.

किंबहुना केवळ इराकच नव्हे तर जगाच्या कोणत्याही भागात जर नवे हिटलर निर्माण होत असतील तर त्यांचा बंदोबस्त करणे ही महासत्ता या नात्याने अमेरिकेची जबाबदारी आहे.आणि किंबहुना ते अमेरिकेने केलेच पाहिजे.हिटलरकडे दुर्लक्ष केल्यामुळे जगाला दुसरे महायुध्द या भयंकर प्रसंगातून जावे लागले. त्या चुकेची पुनरावृत्ती कदापि होता कामा नये."

अर्थात हे बाजू अमेरिकेचे प्रतिनिधीत्व करणार्‍या संघाने मांडायची असे ठरले होते. अमेरिकेच्या धोरणातही चुका आहेतच.कारण अमेरिकेच्या दृष्टीने कटकटीच्या असणार्‍या हुकुमशहांचाच अमेरिकेने बंदोबस्त केला. याह्याखान ला पूर्णपणे आणि पनामाच्या नोरीगाला अनेक वर्षे अमेरिकेने मोकळे रान दिले.

तरीही या सर्व पार्श्वभूमीवर २००३ चे आखाती युध्द हे १९९१ चा unfinished agenda पूर्ण करण्यासाठी अमेरिकेने केले असे म्हटले तर त्यात चूक काय?

अवांतर-- हे लिहिण्यामागे तात्कालिक कारण नाझी भस्मासूराचा उदयास्त या पुस्तकावरची मिसळपाववरील चर्चा.

Wednesday, December 26, 2007

हिटलरविषयी

माझा मराठी संकेतस्थळ मिसळपाववरील सागर यांच्या नाझी भस्मासुराचा उदयास्त - वि.ग.कानिटकर या चर्चेवरील माझा प्रतिसाद. (दिनांक: २५ डिसेंबर २००७)

>>हिटलरसारख्यांची भलामण मला तरी खेदजनक वाटते. 'नाझी भस्मासुराचा उदयास्त' हे पुस्तक म्हणून उत्तम असले तरी बर्‍याचदा एकांगी वाटते. हिटलरमधे कितिही गुण असले तरी तो गुणांचा उपयोग चांगल्यासाठी करत नसल्याने त्याच्या गुणांना काहिच अर्थ उरत नाहि.

१००% मान्य. हिटलरने व्हर्सायच्या तहाच्या नामुष्कीतून जर्मनीला वर आणले आणि १९३८ पर्यंत जर्मनी युरोपातील सर्वात बलिष्ठ देश झाला.त्याचे श्रेय हिटलरला द्यायलाच हवे.१९३६ मध्ये हिटलरने पहिल्यांदा र्‍हाईनलँड वर ताबा मिळवला. र्‍हाईनलँड हा एकेकाळचा जर्मनीचा प्रांत व्हर्सायच्या तहाने फ्रान्सला देण्यात आला होता.तेव्हा र्‍हाईनलँडवरील ताबा पूर्णपणे समर्थनीय होता.पण इतर देशांवरील केलेले आक्रमण खचितच नाही.

हिटलरने १९३८ मध्ये ऑस्ट्रीयावर रक्ताचा एक थेंब न सांडता थेंब मिळवला.ऑस्ट्रीयाचे चॅन्सेलर शुशेनीग यांच्यावर दमदाटी करून आणि स्थानिक सूर्याजी पिसाळ सेयस इन्कार्ट याच्या मदतीने हिटलरने ऑस्ट्रीयावर ताबा मिळवला. त्यामागचे हिटलरचे कारण ऑस्ट्रीयन जनता जर्मन भाषा बोलते हे होते. त्यासाठी ऑस्ट्रीयन जनतेमधून कोणतीही चळवळ उभी राहिली नव्हती हे ध्यानात घ्यायला हवे. तशीच गोष्ट सुडेटनलँडची. झेकोस्लाव्हाकियाचा सुडेटनलँड हा प्रांत जर्मन भाषिकांचा आहे म्हणून तो जर्मनीचा भाग व्हायला हवा असा हिटलरचा दावा होता.त्यावेळी इंग्लंड, फ्रान्स या महासत्तांनी झेकोस्लाव्हाकियाला न विचारताच हिटलरपुढे लोटांगण घालत सुडेटनलँड परस्पर जर्मनीला देऊन टाकले. त्यानंतर काही महिन्यातच हिटलरने उर्वरीत झेकोस्लाव्हाकियावर आक्रमण करत तो देश गिळंकृत केला.त्याचे समर्थन कसे होऊ शकेल? त्यानंतर हिटलरने जेव्हा पोलंडमधील डँन्झिग बंदरावर हक्क सांगितल्यानंतरच जगाचे डोळे उघडले.पण तोपर्यंत खूप उशीर झाला होता आणि जगाला दुसर्‍या महायुध्दाच्या कठिण काळातून जावे लागले.

हिटलरने इंग्लंड आणि रशियाचा मोठा भाग वगळता इतर सर्व युरोप पादाक्रांत केला होता. त्या भागातील जनतेला किती हालअपेष्टांना सामोरे जावे लागले याचे यथार्थ चित्रण नाझी भस्मासुराचा उदयास्त या पुस्तकात अजिबात नाही.त्या पुस्तकात होलोकॉस्ट वर केवळ एक प्रकरण आहे. मला वाटते त्या हालअपेष्टांचे चित्रण कोणत्याही पुस्तकात होऊ शकणार नाही. युध्दस्य कथा रम्या या न्यायाने सामरीक डावपेच वाचायला खरोखरच मजा येते.पण जर आपल्याला क्षणभर १९४० च्या दशकातील नाझी अंमलाखालील युरोपात कल्पनेने जाता आले तर हिटलरला क्रूरकर्मा हे एकच विशेषण देता येऊ शकते हे ध्यानात येईल.

माझा स्वतःचा फ्रँक कॅप्रा यांच्या why we fight--Battle for Russia आणि तत्सम अनेक माहितीपटांचा संग्रह आहे.आणि त्या काळात बनवलेल्या माहितीपटांमधील दृष्ये बघताना अंगावर खरोखर शहारा येतो. हिटलरच्या समर्थकांनी खालील गोष्टींचे समर्थन कसे होऊ शकते ते सांगावे--

१) पोलंडमध्ये ५० लाखांहूनही अधिक नागरीकांच्या कत्तली. त्याचप्रमाणे इतर देशांमध्येही काही हजार पासून काही लाख लोकांच्या कत्तली.
२) त्याचप्रमाणे युक्रेन, क्रायमिया यासारख्या रशियाच्या भागांमध्ये जनतेवर जरब बसावी म्हणून जागोजागी लोकांना जाहिरपणे फाशी देणे, लेनिनग्राडचा वेढा आणि त्या शहरातील लोकांच्या त्यामुळे झालेल्या हालअपेष्टा
३) नाझी वैदूंनी केलेले अमानवीय प्रयोग
४) नाझींनी जिंकलेल्या भागातून विशेषतः रशियातून गुलाम म्हणून जर्मनीत आणलेल्या हजारो रशियन स्त्रिया. त्यांना कोणत्या प्रकारची वागणूक दिली हे सांगायलाच हवे का?

इथे दिलेली यादी खूपच थोडी आहे.त्यात इतर अनेक गोष्टींचा समावेश करता येईल. पण या गोष्टींचे समर्थन कसे होऊ शकेल? आपण इंग्रजांनी जालियनवाला बागेत काही शे नि:शस्त्र भारतीयांना ठार मारले म्हणून इंग्रजांच्या नावाने खडे फोडतो. अर्थात ते योग्यही आहे पण त्याचवेळी लाखो लोकांच्या कत्तली करणार्‍या हिटलरचे समर्थन कसे करू शकतो?

आपण भारतीय सुदैवाने दुसरे महायुध्द या भयंकर प्रकारापासून दूर होतो.त्यामुळे हिटलरचे समर्थन करणे आपल्यासाठी खूपच सोपे आहे. पण हिटलरच्या छळछावण्यांमध्ये मरण पावलेल्या लाखो निरपराध लोकांच्या आत्म्यांना सामोरे जाऊन हिटलरचे समर्थन कोणी करू शकेल का?

भारतीयांना पटेल अशी तुलना करायची झाली तर हिटलरची तुलना केवळ गझनीच्या महंमदाबरोबर करता येईल.दोघेही क्रूरकर्मे, दोघांनीही लाखो लोकांच्या कत्तली केल्या, दोघांनीही अपरिमित लूटमार केली ! जर हिटलरचे समर्थन आपण करत असाल तर गझनीच्या महंमदाचे पण आपण समर्थन करणार का?का परदु:ख शीतलम असे म्हणत हिटलरच्या कृत्यांकडे कानाडोळा करणार?

हिटलरच्या मते जगात केवळ जर्मन आर्यवंश श्रेष्ठ होता.वंशात आणि रक्त्तात सरमिसळ झाली तर कमी दर्जाच्या वंशाचे लोक जन्माला येतात हे हिटलरचे तत्वज्ञान होते.आणि अशा कमी वंशाच्या लोकांना जगायचा अधिकार नाही (किंवा त्यांना गुलाम बनविणे हा जर्मन आर्यवंशीयांचा अधिकार आहे) असे हिटलरचे म्हणणे होते. तेव्हा हिटलरच्या मते भारतीय पण कमी दर्जाचेच होते असे म्हटले तर त्यात काय चुकले?सुदैवाने हिटलरचे भारतावर आक्रमण झाले नाही. पण जर का ते झाले असते तर भारतासारख्या दाट लोकवस्तीच्या प्रदेशात हिटलरला आपली रक्ताची तहान भागविणे सहज शक्य होते.जर मूठभर इंग्रज (जे हिटलरपेक्षा बरेच जास्त सुसंस्कृत होते) ते भारतावर १५० वर्षे राज्य करू शकले तर सशस्त्र क्रूरकर्म्या नाझींनी भारताचे काय केले असते?इंग्रज राजवटीत जालियनवाला बाग सारख्या काही घटना घडल्या. नाझी राजवटीत तर गावोगावी जालियनवाला बाग झाले असते. आणि तरीही आपण हिटलरचे समर्थन केले असते का?

कानिटकरांचे पुस्तक हे एक पुस्तक म्हणून चांगले असले तरी केवळ तेच पुस्तक वाचले तर हिटलर हा एक चांगला राज्यकर्ता होता पण रणांगणावर केलेल्या काही चुकांमुळे त्याचा पराभव झाला असे मत बनू शकेल.आणि ते धोकादायक आहे.

---विल्यम जेफरसन क्लिंटन

Friday, June 15, 2007

गतानुगतिको लोका:

माझा उपक्रम या मराठी संकेतस्थळावरील  हिंदू धर्मातील श्राध्द संकल्पना या लेखावरील प्रतिसाद. (दिनांक १४ जून २००७)


शाळेत असताना संस्कृतमध्ये 'गतानुगतिको लोका:' म्हणून एक गोष्ट धडा म्हणून होती. थोडक्यात त्या गोष्टीचा सारांश असा: एकदा राणीच्या दासीचे लाडके गाढव मरते.त्यानंतर ती दासी मोठमोठ्याने रडू लागते.राणीला तिची दासी रडत आहे ही बातमी कळते. त्यानंतर राणी त्या दासीच्या घरी जाऊन रडू लागते.मग राजा,सेनापती, सरदार, दरबारातील इतर मानकरी आणि असे करत करत शहरातील सर्व लोक दासीच्या घरी जाऊन रडू लागतात.नक्की काय झाले आहे हे विचारायची कोणीही तसदी घेत नाही आणि केवळ दुसरा माणूस रडत आहे म्हणून मी पण रडणार या 'गतानुगतिक' मनोवृत्तीमुळे सर्व लोक तिथे जाऊन रडायला लागतात.बाजूने काही परदेशी पर्यटक चाललेले असतात.त्यांना कळत नाही की शहरातले सगळे लोक का रडत आहेत! ते त्या रडणार्‍या माणसांपैकी एकाला कारण विचारतात. तो माणूस म्हणतो,'मला माहित नाही.माझा शेजारी इथे येऊन रडायला लागला म्हणून मी पण आलो'.शेजारी तिसर्‍या माणसाकडे बोट दाखवतो. असे करत करत कोणालाही कारण माहित नसते आणि शेवटी सेनापती राजाकडे, राजा राणीकडे आणि राणी दासीकडे बोट दाखवते.शेवटी दासीचे गाढव मेले हे कारण होते हे कळताच सगळ्यांची चांगलीच फजिती होते.

आपल्या समाजातही कमी-अधिक प्रमाणात असाच गतानुगतिकपणा आढळत नाही का?केवळ शास्त्रात लिहिले आहे म्हणून आपण अनेक गोष्टी कारण न समजता करत असतो.त्या कारणामुळे अनेक रूढी परंपरा पिढ्यानपिढ्या आपण जोपासत आलो आहोत.मला वाटते श्राध्द-पक्ष-पंचक या गोष्टी त्याचाच एक भाग आहेत.मी भारतीय तत्वज्ञानाविषयी जे काही वाचन केले आहे (स्वामी दयानंद, डॉ. राधाकृष्णन यांची पुस्तके) त्यावरून असे स्पष्ट आहे की भारतीय तत्वज्ञानाप्रमाणे आत्मा हे प्रत्येक जीवाचे (अमिबापासून माणसापर्यंत प्रत्येकाचे) खरे स्वरूप आहे.आत्मा हा अमर असून त्याला जन्म-मृत्यू यासारख्या शरीराला लागू होणार्‍या संकल्पना लागू होत नाहीत. एक शरीर सोडून दुसरे शरीर धारण करणे म्हणजे आत्म्यासाठी कपडे बदलण्याइतके सोपे आहे.या सर्व गोष्टी आचरणात आणायला कठिण असल्या तरी एक सुशिक्षित व्यक्ती म्हणून मला पटतात.पण श्राध्द-पक्ष सारखी कर्मकांडे नाहीत.कारण जर प्रत्येक जीवाचे शाश्वत स्वरूप आत्मा असेल आणि आत्म्याला जन्म-मृत्यू काही नसेल तर 'मृत' व्यक्तीसाठी श्राध्द कशाकरता हा प्रश्न उभा राहतो.

आणि दुसरा प्रश्न म्हणजे भगवद्गीता आणि श्राध्द-पक्ष यासारखी कर्मकांडे एकाच हिंदू धर्माचा भाग कशा होऊ शकतात? की काही हजार वर्षांच्या काळात पुरोहित वर्गाने आपल्या स्वार्थासाठी (दक्षिणेची सोय व्हावी म्हणून) अशी कर्मकांडे बेमालूमपणे शास्त्रांमध्ये घुसडून दिली आहेत?आणि २००७ च्या जगातही आपण त्यामागचे कारण न विचारता गतानुगतिकासारखे त्या कर्मकांडांचे पालन करत आहोत? दशमीच्या दिवशी कोणी मरण पावले की लागले पंचक. उपाय काय? पंचक शांती करा म्हणजे पुरोहिताला दक्षिणा द्या! मूळ नक्षत्रावर मुलीचा जन्म झाला तर त्याची शांती करा म्हणजे पुरोहिताला दक्षिणा द्या! आपल्या हातून मांजर मेले तर पापाचे परिमार्जन म्हणून पुरोहिताला दक्षिणा द्या! अशा अनेक गोष्टी आहेत की त्याचे खरे कारण धर्माच्या नावावर कशाचातरी बागूलबोवा दाखवून लोकांना लुबाडणे हे आहे असे मला वाटते.माझे तरी मत बनले आहे की स्वतःच्या स्वार्थासाठी तत्कालीन ब्राह्मणांनी (त्यात माझे पूर्वजही आले) अशा अनेक गोष्टी शास्त्रांमध्ये घुसडून दिल्या आहेत.काही हजार वर्षांच्या काळात त्या गोष्टी इतक्या बेमालूमपणे शास्त्रात मिसळून गेल्या की मूळ काय आणि घुसडलेले काय हे ओळखणे कठिण झाले.अन्यथा भगवद्गीतेसारखे उच्च तत्वज्ञान आणि इतरांना लुबाडणारी कर्मकांडे एकाच धर्माचा भाग कसे होऊ शकतात याचे कारण देणे कठिण आहे.

बायबलमध्ये सूर्य पृथ्वीभोवती फिरतो असे म्हटले आहे.त्याविरूध्द मत मांडले म्हणून कोपर्निकस आणि गॅलिलिओ यांना धर्मगुरूंनी तुरूंगात डांबले होते.निदान इतिहासाच्या पुस्तकात तरी असेच लिहिले होते. २००७ च्या जगात काही कट्टर लोक सोडले तर सूर्य पृथ्वीभोवती फिरतो असे कोणीच म्हणणार नाही.जर एक समाज म्हणून ख्रिस्ती लोकांनी बायबलमध्ये म्हटलेली एखादी गोष्ट नाकारायचे धैर्य दाखवले असेल तर आपण आपल्या शास्त्रात न पटणार्‍या गोष्टी असतील तर त्या का नाकारू शकत नाही?पण दुर्दैवाने तसी नीरक्षीरविवेकबुध्दी आपण दाखवत नाही.

मागे मी आंतरजालावरील एका चर्चा व्यासपीठामध्ये असे मत मांडले तर मला काहींनी 'तू ख्रिस्ती का मुसलमान' असा प्रश्न विचारला होता.जर आपल्या शास्त्रांमधील काही गोष्टी मला मान्य नसतील आणि मी जर त्याबद्दल मतप्रदर्शन केले तर मी ख्रिस्ती किंवा मुसलमानबनतो का?आणि मला असा प्रश्न विचारणारेच लोक मोठ्या तोंडाने 'हिंदू धर्म मोठा सहिष्णू आहे' असे म्हणतात. असो.

----विल्यम जेफरसन क्लिंटन

Thursday, May 17, 2007

जगमोहन यांनी मांडलेला मुद्दा

माझा उपक्रम या मराठी संकेतस्थळावरील  फना आणि काश्मीर प्रश्न या लेखावरील प्रतिसाद (दिनांक १६ मे २००७)

संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेच्या ठरावाप्रमाणे पाकिस्तानने कोणतीही पावले उचलली नाहीत. पाकिस्तानने काश्मीरातून सैन्य काढून घेणे तर दूरच राहिले तर सार्वमत केवळ भारताच्या अधिपत्याखालील काश्मीरात घेतले जावे अशी मागणी केली.तेव्हा सार्वमत घेण्यासाठी भारत अजिबात बांधील नव्हता.
जानेवारी १९९४ मध्ये ठाणे येथे जम्मू-काश्मीरचे माजी राज्यपाल जगमोहन यांनी रामभाऊ म्हाळगी स्मृती व्याख्यानमालेत भाषण केले होते.त्याला मी आवर्जून गेलो होतो. जगमोहन आणीबाणीदरम्यान बदनाम झाले असले आणि अगदी २००७ मध्येही ते संजय गांधींचे समर्थक असले तरीही त्यांनी राज्यपालपदी असताना दहशवतवादाविरूध्द खंबीर पावले उचलली होती हे सत्य आहे. त्या भाषणात त्यांनी मांडलेला एक प्रमुख मुद्दा असा---

लिंकन अमेरिकेचे अध्यक्ष असताना अमेरिकेतील दक्षिणेकडील राज्ये संघराज्यातून गुलामगिरीच्या प्रश्नावरून फुटून निघायच्या बेतात होती. दक्षिणेकडील राज्यांनी रिचमंड येथे राजधानी असलेले ' Confederate' संघराज्य स्थापन केले होते. तरीही लिंकन यांनी यादवी युध्दाचा धोका पत्करून अमेरिकेची एकात्मता टिकवली. जर जनतेची आकांक्षा हा एकच मुद्दा असता तर त्याच न्यायाने लिंकन यांनी जनतेच्या आकांक्षांची पायमल्ली करून देशाची एकात्मता टिकवली. आजच्या काळात दक्षिणेतील फ्लॉरिडा, जॉर्जिया इतकेच काय तर रिचमंड राजधानी असलेल्या व्हर्जिनिया राज्यातील लोक न्यू यॉर्क आणि वॉशिंग्टन सारख्या उत्तरेतील राज्यातील लोकांप्रमाणेच स्वत:ला 'अमेरिकन' म्हणवतात. ते स्वतःला 'Confederate' म्हणवत नाहीत. त्याचप्रमाणे काश्मीरच्या संदर्भात धर्माच्या नावावर आणि भारताला त्रास द्ययच्या उद्देशाने पाकिस्तान काश्मीरींना भडकविण्याचे काम करत आहे हे उघड आहे.समजा असे आपण धरून चाललो की काश्मीरींना भारतात राहायचे नाही तरीही लिंकनप्रमाणे खंबीर पावले उचलून काश्मीरला भारतातच ठेवावे. भविष्यकाळात पाकिस्तानचा खरा डाव लक्षात येताच काश्मीरी लोक स्वतःला अभिमानाने 'भारतीय' म्हणवतील.

---विल्यम जेफरसन क्लिंटन 

Monday, April 9, 2007

काही विनोदी अनुभव

मनाची उदासी घालवणारे काही विनोदी अनुभव-.

प्रत्येक माणूस कधीनाकधी विनोदी अनुभवांना सामोरा जातो.कधी तो स्वत: हजरजबाबीपणे विनोद करतो तर कधी इतरांनी केलेल्या विनोदाला खळखळून हसतो आणि दाद देतो. मी क्वचितप्रसंगी हजरजबाबीपणे असे काही विनोद केले आहेत पण अनेक वेळा मी अशा विनोदी प्रसंगांना सामोरा गेलेलो आहे. ते काही प्रसंग खालीलप्रमाणे--

१) गोष्ट आहे मी १२वीत असतानाची म्हणजे १९९६ सालची.माझ्या ताईचे लग्न ठरले होते आणि ती लग्नानंतर परदेशी जाणार हे नक्की झाले.आणि अर्थातच त्यासाठी तिला पारपत्राची (पासपोर्ट) गरज होती. पारपत्रासाठी त्याकाळी अनेक विविध कागदपत्रे मागत असत.त्यात 'शाळा सोडायचा दाखला' सुद्धा गरजेचा असे.माझ्या ताईचा असा दावा होता ती की खूपच व्यवस्थित आहे आणि तिला हव्या त्या गोष्टी वेळच्यावेळी मिळत असत.ते बहुतांशी खरेही होते.पण मी तिची त्यावरून टर उडवायची संधी शोधत होतो.
११वीत प्रवेश घेताना शाळा सोडायचा दाखला कॉलेजात द्यावा लागतो.आणि तो दाखला १२वी झाल्यावर कॉलेज ठेऊन घेते आणि १२वी च्या निकालाबरोबर कॉलेज सोडायचा दाखला मिळतो पण शाळा सोडायचा दाखला कॉलेज देत नाही. अर्थात मी तेव्हा १२वीत असल्यामुळे मला ही गोष्ट माहित असायचा प्रश्नच नव्हता.

झालं. पारपत्रासाठी लागणाऱ्या सर्व कागदपत्रांची जमवाजमव सुरू झाली.आणि नेमकं घोडं अडलं शाळा सोडायच्या दाखल्यावरून.बाकी सर्व कागदपत्रं मिळाली पण शाळा सोडायचा दाखला कॉलेजने परत न दिल्यामुळे मिळणे अर्थातच शक्य नव्हते. माझ्या 'व्यवस्थित' ताईची तारांबळ उडाली. आणि मला पाहिजे असलेली तिची टर उडवायची संधी मिळाली.

शाळा सोडायचा दाखला मिळत नाही हे दिसताच माझी उत्स्फुर्त प्रतिक्रिया होती: 'व्यवस्थितपणाची लक्तरं गावच्या वेशीवर टांगली गेली आहेत'!

२) दुसरा किस्सा माझ्या भाच्याने म्हणजे स्वप्नीलने केला.स्वप्नीलचा एक आवडता मिकी माऊस होता.तो मिकी माऊस कायम त्याच्याबरोबर असे.झोपताना शेजारी मिकी माऊस, सकाळी उठल्यावर पहिला मिकी माऊस हातात घेणार, जेवताना शेजारी मिकी माऊस! बाहेरून घरी परत आल्यावर पहिल्यांदा धाव मिकी माऊसकडे! माझ्या आईने स्वप्नीलला बऱ्याचदा सांगितले, 'स्वप्नील तुझं ते सोंग बाजूला ठेव'. आणि आपल्या अत्यंत आवडत्या मिकी माऊसला सोंग म्हटलेले त्याला अजिबात आवडत नसे.तो 'सोंग' हा शब्द परत करायची वाटच बघत होता. आणि त्याला तो शब्द परत करायची संधी मिळाली!
झालं असं की मी पहिल्या वेळी भारतात गेलो असताना ताई आणि स्वप्नील पण भारतात होते.एकदा आई, ताई आणि स्वप्नील भाजी आणायला गेले होते.भाजीची पिशवी जड झाली आणि आईने ती पिशवी पकडायला ताईकडे दिली. त्यावर स्वप्नीलची पहिली प्रतिक्रिया: ' मम्मा, आपल्याला आजीचे सोंग नको. तिला परत देऊन टाक'. त्याच्यावर आईने त्याला विचारले,'का रे माझ्या पिशवीला सोंग का म्हणालास?' त्यावर स्वप्नील म्हणाला,'मग तू माझ्या मिकी माऊसला का सोंग म्हणतेस?'

३) आमची अभियांत्रिकीची परीक्षा संपल्यानंतर आम्ही सर्व एका मित्राकडे गेलो होतो.सगळे मिळून ७-८ जण असतील.त्यात एक अत्यंत हजरजबाबी मित्र होता.आम्ही गेलो होतो तिथे एक ५-६ वर्षाचा मुलगा होता.तो बहुदा त्या मित्राचा पुतण्या होता.त्या मुलाने आमच्यातल्या एका मित्राला विचारले,' दादा, तुझा जन्म कुठे झाला रे'? त्यावर तो हजरजबाबी मित्र मजेने म्हणाला ,'अरे त्याला तुझा जन्म कुठे काय का झाला ते विचार. कारण गेले चार वर्षे आम्हाला बोर करतोय तो'!
आणखी किस्से परत कधीतरी.

---विल्यम जेफरसन क्लिंटन